Loot boxes blijven een grijs gebied in Nederland. Ondanks duidelijke richtlijnen van toezichthouders zoals de Kansspelautoriteit (Ksa) en de Autoriteit Consument & Markt (ACM), blijkt uit recent internationaal onderzoek dat game developers zich structureel weinig aantrekken van de regelgeving. Jongeren worden hierdoor blootgesteld aan gokachtige mechanismen, zonder enige vorm van toezicht of bescherming.
Onderzoek wijst op structurele overtredingen
Het onderzoek van jurist Leon Y. Xiao, gepubliceerd in de International Journal of Law and Information Technology, wijst op zorgwekkende conclusies. Loot boxes functioneren in feite als kansspelen. Ze kosten geld, bevatten een onzekere uitkomst en belonen met in-game items die waarde vertegenwoordigen. Maar door een uitspraak van de Raad van State in 2022, zijn deze game mechanics verboden.
Uit de analyse van de vijftig best verdienende iPhone games in Nederland blijkt dat de naleving van ACM richtlijnen vrijwel nihil is. Slechts 2 van de 50 games maken melding van het bestaan van loot boxes. De meerderheid gebruikt in-game valuta zonder enige transparantie over de daadwerkelijke kosten in euro’s. Dit leidt ertoe dat spelers (en met name jongeren) geen goed besef hebben van hun uitgaven, wat verslavingsgevoelig gedrag stimuleert.
Internationaal onderzoek bevestigt Nederlandse bevindingen
Ook wereldwijd klinkt er kritiek. Volgens een breed opgezet onderzoek van het ICPEN netwerk (waarin onder meer de ACM participeert) bevatten maar liefst 62% van de games met loot boxes content die wordt gepromoot als geschikt voor kinderen. In 70% van de gevallen ontbreekt elke melding over het bestaan van loot boxes in app stores. En slechts 7% van de games toont spelers hun totale uitgaven.
De studie signaleert verder de inzet van duistere patronen, zoals neppe schaarstemeldingen of manipulatieve bundelverkoop van virtuele valuta. Deze spelen vaak in op psychologische kwetsbaarheden. In veel gevallen zijn deze technieken bewust ontworpen om druk op consumenten uit te oefenen om meer geld uit te geven, met name bij kinderen en jongeren. Een van de maatregelen hiervoor komt van de EU, door middel van een leeftijdsverificatie voor online content.
Hoewel Nederlandse consumentenwetgeving op papier sterk is, ontbreekt het aan handhaving. Grote internationale gamebedrijven negeren consequent de bestaande richtlijnen. Dat leidt tot een situatie waarin gokken via loot boxes niet onder kansspelregulering valt, maar ook niet effectief wordt aangepakt als misleidende praktijk. Ondertussen wordt skin gambling en wedden op virtuele competities ook steeds populairder en toegankelijker, zoals ook in Finland.
Volgens Xiao is dit “regulatoire vacuüm” gevaarlijk. Jongeren leren op jonge leeftijd de beloningsmechanismen van gokken kennen, zonder waarschuwingen of beperkingen. De psychologische effecten zijn vergelijkbaar met gokautomaten, maar de bescherming ontbreekt volledig.
Oproep tot actie
De ACM roept game developers al jaren op om transparanter te zijn, maar zonder sancties blijft het bij loze adviezen. De oproep aan de Nederlandse politiek is dan ook helder. Het verdienmodel rondom loot boxes moet worden aangepakt voordat de nieuwe generatie opgroeit met een verslavingsgevoelige en ongereguleerde vorm van online gokken.
Wie in Nederland op zoek is naar alternatieven voor gereguleerde kansspelen, komt vaak uit bij beste online casino’s in Nederland, die wel onder toezicht staan en strenge controle ondergaan. Maar zolang loot boxes onder de radar blijven, blijft de markt een grijs gebied.
